Niniejszy artykuł jest wstępem do cyklu o prawnych aspektach naszego życia, które bagatelizujemy, chociaż ich znajomość, nawet pobieżna, mogłaby zaoszczędzić nam późniejszych problemów.

Praca na etacie lub prowadzenie działalności gospodarczej, podróżowanie, nabywanie i sprzedaż towarów lub usług (nie tylko tradycyjnie, ale i wykorzystując nowe media jak Internet), korzystanie z usług banków, telefonii tradycyjnej i komórkowej, telewizji i innych masowych mediów to tylko niektóre czynności stanowiące nieodłączny element naszej codzienności. W natłoku codziennych spraw mało kto zastanawia się nad tym, że praktycznie każda czynność, jakiej dokonujemy ma jakiś prawny kontekst. Świadomie lub nie, dokonujemy różnego rodzaju transakcji, które mają rozmaite konsekwencje w przeróżnej postaci - najczęściej zobowiązujemy się do czegoś, lub ktoś ma zobowiązania wobec nas (albo i jedno i drugie po obu stronach). Mamy zatem prawa, ale najczęściej korespondują z nimi i obowiązki.

Żyjemy w społeczeństwie, które aby sprawnie funkcjonować musi stanowić strukturę uporządkowaną. Nietrudno sobie wyobrazić, jaki byłby chaos, gdyby każdy mógł robić co chce, jak chce i kiedy chce. Dlatego w zasadzie wszystko, co robimy podlega pewnym regułom, zasadom czy prawom (nazwa nie jest w tym momencie szczególnie istotna).

Nie wdając się w szczegółowe rozważania na temat prawa, jego istoty i znaczenia, należy stwierdzić, że to właśnie ono pełni m.in. funkcję porządkującą w społeczeństwie i każdy - pod groźbą określonych sankcji - musi je respektować. Przy okazji chroni ono tych, którzy postępują zgodnie z przyjętymi regułami, przed działaniami, które naruszają ich interesy.

Nie bez powodu na samym początku wymienione zostały czynności związane z naszym codziennym funkcjonowaniem. Łączy je to, że ich wykonanie kształtuje w taki czy inny sposób sytuację prawną człowieka, tzn. sprawia, że powstaje np. zobowiązanie, uprawnienie do żądania czegoś (np. zwrotu pieniędzy), powiększa się, albo wręcz przeciwnie pomniejsza, majątek, itp. Przykładowo, pracując na etacie podpisujemy umowę, w której zobowiązujemy się świadczyć pracę a pracodawca zapłacić za nią. Rozpoczęcie i prowadzenie działalności gospodarczej również wymaga szeregu czynności prawnych, np. założenia spółki przez sporządzenie stosownej umowy. Podobnie korzystając z usług banku, kupując telefon komórkowy (abonament) czy np. telewizję satelitarną zawsze trzeba zawrzeć umowę.

Często ma to miejsce nawet wówczas, gdy sytuacja niespecjalnie przypomina zawarcie umowy np. kupując bilet komunikacji miejskiej, PKP, bilet do kina, itp.

Umowa w gospodarce rynkowej jest podstawowym elementem regulującym obrót dóbr, usług i środków pieniężnych - zwykłe zakupy także są umową - między kupującym i sprzedającym. Jednak ze względu na szybkość życia i masowość usług i towarów nie zawsze spisuje się kilkustronicową umowę - tu zastępuje ją paragon, faktura, bilet, itp.

Jednak za każdym razem, nawet jeśli nie podpisujemy umowy w formie pisemnej, czynności takie rodzą pewne prawa i obowiązki a prawo przewiduje ochronę interesów stron przez możliwość odwołania się do odpowiednich instytucji (np. sąd) w przypadku, gdy zostają one naruszone.

Umowa jest więc wszechobecna w naszym życiu. Z tego choćby powodu warto przyjrzeć się jej dokładniej. Ponieważ znajduje ona zastosowanie w różnych sferach stosunków społecznych, różne będą jej postaci w zależności od przedmiotu umowy oraz od woli stron, którym tzw. zasada swobody zawierania umów daje możliwość zarówno doboru kontrahenta, czyli osoby, z którą ją zawieramy oraz kształtowania jej treści w sposób dowolny, jednak, o czym będzie jeszcze mowa, w granicach określonych przez prawo. Ponieważ prawo nie jest w stanie przewidzieć wszystkich możliwych sytuacji, by dostosować do nich rozwiązania, prawo umów w ramach ogólnych zawarto w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964r. (Dz.U. z 18 maja 1964 Nr 16 poz. 93).

W serii artykułów o umowach, w sposób możliwie najbardziej przystępny, poruszone zostaną kwestie istoty umów, jej koniecznych elementów, sposobów zawierania, ważności umowy, konkretne przykłady różnych ich rodzajów w rozmaitych stosunkach społecznych oraz szereg innych towarzyszących temu zagadnieniu problemów.

Autor: Magdalena Katana