Wprowadzenie:

Kręcz szyi to zespół chorobowy polegający na skręceniu głowy z uniesieniem podbródka w jedną stronę i przechyleniem potylicy po stronie przeciwnej. W grupie wad wrodzonych w ortopedii znajduje się na trzecim miejscu za wrodzonym zwichnięciem stawów biodrowych i stopą końsko-szpotawą.

Wyróżnia się ogólnie trzy grupy kręczu szyi: wrodzony, nawykowy, nabyty.

Kręcz szyi wrodzony, który najprawdopodobniej postaje wskutek czynników szkodliwych działających w życiu płodowym, występuje w 2 postaciach: pochodzenia kostnego i pochodzenia mięśniowego.

Dokładna etiologia choroby jest nieznana, chociaż wiele teorii próbuje ją wyjaśnić. Przypuszcza się, że w trakcie porodu dochodzi do ucisku tkanek miękkich szyi dziecka i rozwoju zespołu ciemnoty wewnątrz-przedziałowej, na skutek zaburzeń odpływu żylnego z mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego.

Zespół ten charakteryzuje się obrzękiem oraz zmianami zwyrodnieniowymi w obrębie włókien mięśniowych. Następstwem są różnego stopnia zwłóknienia mięśnia oraz zmiany bliznowe. Objawy kliniczne wynikają z wzajemnego stosunku zwłókniałych elementów mięśniowych do pozostałej prawidłowej struktury mięśnia. Gdy przeważają elementy włókniste to wówczas szansa na wystąpienie pełno objawowego kręczu szyi jest wysoka. Również jest sugerowana etiologia neurogenna (potwierdzona licznymi badaniami histologicznymi).

Inni autorzy zwracają uwagę na rodzinne występowanie tej choroby. W badaniach histologicznych zawsze jednak stwierdzono tkankę łączną bliznowatą - nigdy nie znajdowano wynaczynienia krwi – co przemawiałoby zdecydowanie przeciwko urazowemu pochodzeniu kręczu.

Objawy:

Objawy kliniczne zależą od wieku dziecka, gdy jest ono poddane badaniu lekarskiemu. Zwykle w pierwszych tygodniach życia dziecka stwierdza się zgrubienie o kształcie oliwki, występujące w przebiegu brzuśca mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego, które jest niebolesne. Ten „guzek” osiąga swój największy wymiar do 4 tygodnia życia, a następnie ulega stopniowemu zmniejszaniu. Około 4 – 6 miesiąca życia klinicznymi objawami są wyraźny przykurcz mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego oraz kręcz szyi. U niektórych dzieci deformacja ta pozostaje niezauważoną do ukończenia 1 roku życia. Należy zwrócić szczególną uwagę na kliniczne badanie stawów biodrowych, bowiem 20% dzieci z kręczem szyi ma kliniczne objawy dysplazji bioder. Gdy deformacja postępuje, dochodzi do wyraźnych zmian nie tylko w obrębie szyi, ale także i twarzy, która w miarę dorastania dziecka traci swą symetrię. Połowa twarzy po stronie skróconego mięśnia rośnie wolniej i słabiej się rozwija, jest mniejsza i skrócona w wymiarze podłużnym, natomiast poszerzona w wymiarze poprzecznym.

Dodatkowo deformacjom ulega układ kostny, dochodzi do wtórnych zniekształceń czaszki (plagiocephalia), wady zgryzu oraz skrzywienia bocznego kręgosłupa w odcinku szyjnym.

Rozpoznanie:

-----------------

Leczenie:

Wrodzony kręcz szyi pochodzenia kostnego (Torticollis congenitus osteogenes) ma podłoże w asymetrii kręgów szyjnych kręgosłupa. Asymetryczne ukształtowanie kręgosłupa szyjnego wywołane jest różnymi przyczynami, poczynając od wad pojedynczych kręgów, takich jak kręg klinowy, po mnogie zespoły wad, takie jak zespół Klippla-Feila.

Leczenie tej wady jest zachowawcze i polega na stosowaniu długotrwałych opatrunków korekcyjnych gipsowych lub aparatów – kołnierzy ortopedycznych oraz na ćwiczeniach korekcyjnych szyi. Leczenia operacyjnego nie stosuje się z uwagi na bliskie sąsiedztwo rdzenia przedłużonego i związane z tym niebezpieczeństwo porażeń ośrodków oddechowego i krążeniowego.

Rokowanie zależy w dużej mierze od wczesnego rozpoznania i wczesnego rozpoczęcia leczenia. Rozpoczęcie leczenia w pierwszych tygodniach po urodzeniu daje poważne szanse osiągnięcia całkowitego wyleczenia lub wydatnego zmniejszenia wadliwego ustawienia. Rokowanie u dorosłych nie jest korzystne.

Wrodzony kręcz szyi pochodzenia mięśniowego (Torticollis congenitus myogenes) jest zniekształceniem spowodowanym jednostronnym skróceniem mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego. Polega na przymusowym utrzymaniu głowy przechylonej w bok ku jednemu barkowi, z równoczesnym zwróceniem twarzy dziecka w stronę przeciwną tj. zdrową i nieznacznie ku górze. Przymusowe pochylenie główki pociąga z sobą niedorozwój połowy twarzy; niekiedy też występuje boczne skrzywienie kręgosłupa szyjnego wypukłością zwrócone w stronę zdrową z wyrównawczym skrzywieniem kręgosłupa piersiowego w stronę przeciwną. W przypadku lewostronnego kręczu szyja jest zgięta w lewo, a głowa skręcona w prawo. Lewy bark zostaje uniesiony, a cała głowa przesunięta w kierunku strony zdrowej. W miarę rozwoju dziecka zniekształcenie pogłębia się. Twarz po stronie przykurczonej staje się mniejsza, kąty oczu i uszu obniżają się, a samo oko wydaje się mniejsze i innego kształtu. Nos odchyla się w stronę chorą. Deformacji ulega także układ kostny – dochodzi do odkształcenia czaszki i nieprawidłowego zgryzu. W odcinku szyjnym kręgosłupa powstaje skolioza łukiem skierowana w stronę zdrową. Nieleczone schorzenie może doprowadzić do wytworzenia się skrzywień kompensacyjnych w niższych odcinkach kręgosłupa. Omawiana wada nie wywołuje u dziecka dolegliwości bólowych. Najczęściej wada ta spowodowana jest jednostronnym skróceniem mięśnia mostkowo–obojczykowo–sutkowatego wskutek jego częściowego zbliznowacenia i zwłóknienia. Wrodzony kręcz szyi pochodzenia mięśniowego należy różnicować w pierwszym rzędzie z wrodzonym kręczem pochodzenia kostnego oraz kręczem szyi nabytym. Aby uniknąć błędów rozpoznawczych, należy wykonać zdjęcie rentgenowskie kręgosłupa w odcinku szyjnym w celu wykluczenia zmian kostnych wrodzonych i nabytych. Ponadto należy wziąć pod uwagę stany pourazowe, zapalne (gruźlica), porażenne po poliomyelitis, zapalenia uszu itp.

Leczenie kręczu szyi należy rozpocząć możliwie jak najwcześniej. Dlatego istotne jest, aby jak najszybciej rozpoznać schorzenie. Leczenie zachowawcze można rozpocząć od pierwszych dni po urodzeniu. Największe znaczenie posiadają bierne ćwiczenia mające na celu rozciągnięcie skróconego mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego. Pewne znaczenie, szczególnie u dzieci starszych, mogą mieć ćwiczenia wzmacniające mięśnie strony zdrowej. Zaleca się intensywne leczenie zachowawcze do około 12 miesiąca życia.

Na drodze zachowawczej można doprowadzić do wyleczenia dzieci o niewielkim lub średnim stopniu zniekształcenia, przy czym im wcześniej rozpoczęto leczenie, tym większe szanse ma osiągnięcie wyleczenia. Niekiedy jednak pozostają resztkowe zniekształcenia wymagające leczenia operacyjnego, które zresztą po leczeniu zachowawczym jest łatwiejsze i daje lepsze wyniki. Niektóre przypadki nie poddają się zupełnie leczeniu zachowawczemu, pozostają nadal „twarde”, nie poprawiają się i wymagają późniejszego zabiegu operacyjnego.

Leczenie operacyjne mięśniowego kręczu szyi wykonuje się u dziecka tuż po ukończeniu 1 roku życia, przy czym wielokrotne zwlekania „aż dziecko podrośnie”, nie jest wskazane z uwagi na pogłębianie się istniejących i pojawianie się wtórnych zniekształceń. Po zabiegu operacyjnym powinno się kontynuować leczenie fizjoterapią, jak również przeprowadzać regularne wizyty kontrolne, aby w porę rozpoznać nawroty choroby. Nieleczona wada może doprowadzić do wtórnych zniekształceń. W razie odpowiednio wcześnie wykonanego zbiegu operacyjnego rokowanie jest dobre – zniekształcenia pierwotne i wtórne ustępują prawie całkowicie.

Kręcz nawykowy/ułożeniowy (Torticollis habitualis) występuje na skutek nawykowego nieprawidłowego ułożenia głowy bez zmian patologicznych w obrębie tkanek. W postaci wrodzonej jest to wynik wadliwego ułożenia płodu w łonie matki. W przypadku kręczu ułożeniowego zazwyczaj następuje samowyleczenie (w postaci wrodzonej po porodzie, w postaci wynikającej z wady wzroku lub słuchu) po odpowiednim skorygowaniu tych wad. Leczenie w tych przypadkach ma dobre rokowanie, gdyż niezmienione patologicznie tkanki nie stanowią przeszkody w powrocie głowy do prawidłowego ustawienia. Po przez ćwiczenia rozciągające osiąga się samoistne wyleczenie w ciągu kilku tygodni bądź miesięcy

Kręcz szyi nabyty (Torticollis acquisita) może być spowodowany np. wadą wzroku, wadą słuchu, ściągającymi bliznami po oparzeniu szyi, procesem chorobowym toczącym się w kręgosłupie szyjnym, urazem, niedowładem mięśni szyi, w przebiegu chorób zapalnych itp. Wyróżnia się tutaj również kręcz szyi kurczowy/spastyczny (Torticollis spasticus), który polega na przerywanych, kurczowych ruchach mimowolnych mięśni szyi, zwłaszcza mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego po stronie przeciwnej do kierunku skrętu podbródka. Towarzyszą temu ruchy zginania i prostowania głowy. Ruchy mimowolne mogą rozszerzyć się na mięśnie twarzy i barku po obu stronach, a nasilają się pod wpływem emocji, zmian ciała i bodźców zewnętrznych. Podłożem zespołu są zmiany chorobowe pozapiramidowego układu, na które nakładają się zaburzenia czynnościowe.

Rehabilitacja:

-------------------

Dieta:

------------------