Historia malarstwa niesie ze sobą wielu wybitnych twórców, których nazwiska nie weszłyby na stałe w poczet wybitnych, gdyby nie problemy chorobowe z jakimi musieli się oni zmagać. Ograniczenia zdrowotne stawały się bowiem źródłem inspiracji, motorem napędowym całej ich twórczości. Odejście w sztukę, jako wyrażenie sprzeciwu wobec rzeczywistości spełniało rolę terapeutyczną, innym razem znów stawało się ucieczką, która dla wielu artystów stawała się drogą bez powrotną.

Jeszcze przez kilka dni w Berlinie można oglądać wystawę prac meksykańskiej malarki Fridy Kahlo. Twórczość tej wybitnej artystki połączona była nierozerwalnie z jej życiem osobistym. W wieku sześciu lat Frida zachorowała na chorobę Heinego Medina, w jej wyniku przez całe życie miała krótszą prawą nogę. Na domiar złego kilka lat później uczestniczyła w wypadku drogowym, skutkiem czego złamała nogę w ponad dziesięciu miejscach i przebiła macicę. Ten nieszczęśliwy wypadek sprawił, że Frida została skazana na łóżko szpitalne i na długą rehabilitację. Lecz w takich właśnie okolicznościach narodziła się Frida Kahlo - malarka. Za główny motyw swoich obrazów obrała własne ciało, które z jednej strony przysporzyło jej mnóstwo bólu, z drugiej zaś stało się inspiracją do tworzenia ponadczasowej sztuki. Jej obrazy to wyraz cierpienia, bezradności i kruchości jakie doświadcza ludzkie ciało, jak i dumy, piękna i wyjątkowości z niego bijącego, nawet gdy przypomina strzaskaną kolumnę.

Reumatoidalne zapalenie stawów to choroba z jaką musiał się zmagać August Renoir. Pomimo że atakujący reumatyzm poważnie ograniczał mu możliwości ruchowe, artysta wymyślał różne sposoby, aby tylko móc dalej tworzyć. Gdy w jego prawym ramieniu zrosły się kości stawowe, a dłonie uległy deformacji, artysta zaczął malować przy pomocy pędzla umocowanego do ramienia. Korzystał również z urządzeń, które przesuwały płótno pod jego dłońmi, dzięki czemu mógł malować większe obrazy. Nie rezygnował także z rzeźbienia. Tworzył w glinie przy pomocy asystenta, który nanosił zmiany według wskazówek mistrza.

Z reumatologicznymi problemami musiał się zmagać również inny wybitny francuski malarz - Henri Toulouse-Lautrec. Jednak o ile Renoir stopniowo stawał wobec choroby, to Lautrec już od najmłodszych lat swojego życia skazany był na nierówną walkę z jej konsekwencjami. Pyknodysostoza którą był dotknięty sprawiła, że artysta miał nieproporcjonalne kończyny, zdeformowaną twarz oraz słaby wzrok. Stan zdrowia pogorszyło również złamanie nóg jakiego doświadczył w młodych latach, a liczne próby podreperowania zdrowia nie dawały żadnych nadziei. Sytuacja w jakiej znalazł się Toulouse-Lautrec, gdzie z jednej strony musiał zmagać się z bólem fizycznym ( jak i duchowym), z drugiej strony zaś doświadczał zbytniej nadopiekuńczości ze strony matki, sprawiła że artysta odnalazł swoje miejsce na paryskim Montmartre. Styl życia jaki ówcześnie panował w tej dzielnicy pozwolił mu zapomnieć o chorobie, dał możliwość pełnego artystycznego realizowania się. Jednak to co na początku było wybawieniem, stało się źródłem co raz to większego rujnowania organizmu, czego wynikiem był śmierć artysty w wieku zaledwie trzydziestu sześciu lat.

Edgar Degas i Claude Monet, jedni z najwybitniejszych impresjonistów mieli poważne problemy z oczami.
Monet już od młodych lat był krótkowidzem, z czasem rozwinęła się u niego również zaćma. Choroba postępowała,
w pewnym momencie uniemożliwiając mu normalną pracę. Operacja na jaką się zdecydował ( dopiero w wieku 82 lat) uratowała mu wzrok. Degas cierpiał na zwyrodnienie plamki żółtej. Pomimo świadomości skutków jakie niesie za sobą nie leczenie tej choroby, nie zgodził się na zabiegi chirurgiczne.
Choroby oczu na jakie cierpieli obaj malarze miały wpływ na styl ich malarstwa, a dzięki nowoczesnym badaniom można nawet stwierdzić że istotnie wpłynęły na ukształtowanie niektórych z cech impresjonizmu. W rozedrganych, tracących szczegóły postaciach tancerek Degasa czy nenufarach Moneta, wyraźnych na pierwszym planie, zamazanych na dalszym, można oczywiście upatrywać się wyłącznie zabiegów artystycznych. Jednak gdy spojrzymy na nie pod kątem problemów zdrowotnych obu malarzy, wiele z ich dzieł nabiera nowego wyrazu.

Vincent Van Gogh, malarz związany pośrednio z impresjonistami, oprócz powszechnie znanych zaburzeń nerwowych, według niektórych badaczy miał również problemy ze wzrokiem. Ich źródeł upatruje się w epilepsji, na którą malarz chorował. We współczesnych mu czasach padaczka była leczona m. in. odwarem z naparstnicy. Jednak zbyt duże go spożywanie może doprowadzić do zaburzeń w postrzeganiu kolorów, czego efektem jest jaskrawe postrzeganie otaczających przedmiotów. Oczywiście są to tylko naukowe rozważania, jednak gdy podobnie jak w przypadku Degasa czy Moneta uznamy je za prawdziwe, to na przykład „Gwieździsta noc" zaczyna świecić całkiem innym światłem.

Powyżej przedstawione postacie to tylko mała część z całej plejady wyjątkowych i niepowtarzalnych twórców, którzy zarówno w malarstwie, muzyce czy literaturze, pomimo swych chorób, a czasem właśnie dzięki nim, na trwale weszli do panteonu prawdziwych artystów. Artystów sztuki oraz życia.


G.J.